Geschiedenis van de bakfiets in de EU

Bakfietsen hebben een rijke en gevarieerde geschiedenis in Europa. Ze zijn geëvolueerd van essentiële commerciële hulpmiddelen tot populaire gezinsvervoersoplossingen en, meer recent, tot integrale onderdelen van duurzame stedelijke logistiek. Deze ontwikkeling weerspiegelt bredere maatschappelijke verschuivingen, technologische vooruitgang en veranderende stedelijke landschappen.

De vroege beginjaren van de bakfiets in Engeland

De oorsprong van de bakfiets gaat terug tot 1877 in Engeland, toen uitvinder James Starley drie driewielermodellen ontwierp voor het vervoer van goederen en passagiers. Deze vroege ontwerpen hadden robuuste ijzeren frames en kogellagers, maar misten versnellingen en hadden een beperkte laadcapaciteit. Ondanks deze beperkingen betekenden ze een belangrijke afwijking van traditionele handkarren en door paarden getrokken voertuigen, en boden ze een efficiënter transportmiddel voor kleinschalige goederen. 

Evolutie in heel Europa

Naarmate de 19e eeuw vorderde, stimuleerden technologische innovaties, zoals de ontwikkeling van de 'veiligheidsfiets' in 1888, verdere experimenten met het ontwerp van bakfietsen. Ondernemers in heel Europa begonnen fietsen aan te passen om zwaardere ladingen te vervoeren, wat leidde tot de creatie van verschillende bakfietsconfiguraties. Met name de '‘Long John's ontwerp Dit type voertuig ontstond eind jaren twintig in Denemarken en kenmerkte zich door een lange wielbasis met een laadplatform tussen de bestuurder en het voorwiel. Dit ontwerp zorgde voor verbeterde stabiliteit en een grotere laadcapaciteit, waardoor het bijzonder populair was onder vakmensen. 

Het gouden tijdperk van de bakfietsen

In de jaren dertig en veertig van de vorige eeuw waren bakfietsen alomtegenwoordig in Europese steden. Ze werden gebruikt door een breed scala aan professionals, waaronder bakkers, slagers, postbodes en melkboeren, en vormden onmisbare hulpmiddelen voor lokale leveringen. In Nederland was de bakfiets – een driewielige bakfiets met een grote bak voorop – een veelvoorkomend gezicht en weerspiegelde de opkomende fietscultuur van het land. Deze fietsen waren niet alleen praktisch, maar symboliseerden ook moderniteit en vooruitgang in stedelijke mobiliteit.

Neergang met de opkomst van de motorisering

Na de Tweede Wereldoorlog nam het gebruik van bakfietsen aanzienlijk af, voornamelijk door de toenemende betaalbaarheid en beschikbaarheid van motorvoertuigen. Doordat auto's en bestelwagens toegankelijker werden, stapten veel bedrijven over op gemotoriseerd transport, wat leidde tot een afname van het aantal bakfietsen in stedelijke gebieden. Deze verschuiving werd ook beïnvloed door veranderende consumentengewoonten, zoals de opkomst van supermarkten en de afname van lokale bezorgdiensten, waardoor de vraag naar bakfietsen verder afnam.

Heropleving in de late 20e eeuw

De jaren tachtig markeerden het begin van een heropleving van de bakfiets in Europa, gedreven door milieubewustzijn en een groeiende interesse in duurzaam stedelijk wonen. In Denemarken won de Christiania Bike – een driewielige bakfiets ontworpen in de jaren zeventig – aan populariteit bij gezinnen en gemeenschappen die op zoek waren naar milieuvriendelijke vervoersalternatieven. Ook in Nederland werden moderne varianten van de bakfiets ontwikkeld, speciaal voor ouders die kinderen en goederen wilden vervoeren zonder afhankelijk te zijn van de auto. 

Integratie in moderne stedelijke logistiek

De afgelopen jaren hebben bakfietsen een aanzienlijke heropleving doorgemaakt, met name in de stedelijke logistiek. Hun vermogen om zich door drukke straten te manoeuvreren, in combinatie met nul emissies, heeft ze aantrekkelijk gemaakt voor zowel kleine bedrijven als grote logistieke ondernemingen. In Duitsland bijvoorbeeld steeg de verkoop van bakfietsen met 381 ton in 2020 en werd een verdere stijging van 661 ton in 2021 verwacht, wat een bredere Europese trend naar duurzame bezorgoplossingen weerspiegelt. 

Technologische vooruitgang en toekomstperspectieven

De evolutie van de bakfiets zet zich voort met de integratie van elektrische ondersteuning, waardoor ze praktischer worden voor langere afstanden en zwaardere ladingen. Fabrikanten zoals Riese & Müller lopen voorop in deze innovatie en produceren modellen die de traditionele functionaliteit van een bakfiets combineren met moderne e-bike-technologie. Nu steden in heel Europa beleid voeren om de CO2-uitstoot te verminderen en duurzaam transport te bevorderen, zullen bakfietsen een steeds belangrijkere rol gaan spelen in het stedelijk mobiliteitslandschap. 

Conclusie

Van hun ontstaan in het 19e-eeuwse Engeland tot hun huidige status als symbolen van duurzaam stedelijk vervoer, hebben bakfietsen een opmerkelijk aanpassingsvermogen en veerkracht getoond. Hun geschiedenis weerspiegelt bredere maatschappelijke veranderingen, technologische vooruitgang en een voortdurende zoektocht naar efficiënte en milieuvriendelijke mobiliteitsoplossingen. Naarmate Europese steden zich blijven ontwikkelen, zullen bakfietsen een integraal onderdeel blijven van het stadsleven en een veelzijdig en duurzaam alternatief bieden voor gemotoriseerd vervoer.

Tijdlijnoverzicht

➤ 1877 – De oorsprong: James Starley, Engeland

• Vroege driewielers, ontworpen voor het vervoer van personen en goederen.

• Zware ijzeren frames, kogellagers, geen tandwielen.

• Begin van vrachtvervoer dat niet door dieren wordt aangedreven.

➤ 1888 – De veiligheidsfiets

• De uitvinding van de 'veiligheidsfiets' zorgde voor een revolutie in het fietsontwerp.

• De introductie van een kettingaandrijving biedt meer vrijheid in de belasting en de zitpositie van de bestuurder.

➤ Jaren 1900-1920 – Industrieel gebruik verspreidt zich

• Bakfietsen in gebruik genomen door ambachtslieden, handelaars en postbodes.

• Komt veel voor in zowel stedelijke als landelijke gebieden.

• Lokale smeden maakten ze vaak op maat.

➤ Jaren 1920-1930 – Long John-toilet en toilet met voorlader

• Denemarken was de pionier van de "Long John" (tweewielige voorlader).

• Nederland neemt de driewielige bakfiets in gebruik.

• Dankzij frameverbeteringen zijn grotere en stabielere vrachtoplossingen mogelijk.

➤ Jaren 1940 – Oorlogsheld

• Vrachtfietsen werden tijdens de Tweede Wereldoorlog gebruikt voor het transport van voedsel.

• Speelde een sleutelrol tijdens de Nederlandse "Hongerwinter" en evacuaties.

➤ Jaren 50-60 – Het verval begint

• Koelkasten, supermarkten, bestelwagens en auto's verminderen de behoefte aan lokale bezorging.

• Door verstedelijking en toenemend autobezit wordt commercieel gebruik geleidelijk afgebouwd.

➤ Jaren 70 – Nieuwe rollen in activisme en de gemeenschap

• Bakfietsen die gebruikt worden door politieke groeperingen en studentenverenigingen.

• Evenementen zoals de Internationale Bakfietsenrace (Lith, NL) winnen aan populariteit.

➤ Jaren 80-90 – Niche-nostalgie & bijna uitgestorven

• De meeste fabrikanten stoppen de productie.

• Wordt meer gezien als vintage decoratie dan als actief vervoermiddel.

➤ Jaren 1990-2000 – Heropleving voor gezinsgebruik

• Het Deense fietsenmerk Christiania introduceert opnieuw driewielers voor het vervoer van kinderen.

• In Nederland en Denemarken worden bakfietsen steeds vaker als alternatief voor een tweede auto gezien.

➤ Jaren 2010 – Stedelijke logistiek opnieuw vormgegeven

• Koeriersbedrijven en start-ups gebruiken de modellen van Bullitt en Urban Arrow.

• Elektrische ondersteuning (e-cargo bikes) wordt steeds gangbaarder.

• Steden beginnen bakfietsen te erkennen als hulpmiddel om de verkeersdrukte te verminderen.

➤ Jaren 2020 – Logistiek en wetgeving

• EU-steden subsidiëren elektrische bakfietsen voor bedrijven.

• Verkoopexplosie in Duitsland, Nederland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk.

• Bakfietsfestivals en logistieke congressen stimuleren de groei van de gemeenschap en het ontwerp.

Referentie

• Kirkels, Mark. Een korte geschiedenis van de bakfiets. September 2016. Beschikbaar op: www.cargobikefestival.com

• Cox, Peter. Fietsen: een sociologie van de fietsmobiliteit. Routledge, 2015.

• Norcliffe, Glen. Kritische geografische perspectieven op fietsen: geschiedenis en beleid. 2011. Geciteerd in: Cox, P. Fietscultuur, 2015, p. 133.

• Bijdragers aan Wikipedia. Bakfiets. Verkrijgbaar bij: https://en.wikipedia.org/wiki/Cargo_bike

• Bijdragers aan Wikipedia. Long John-fiets. Verkrijgbaar bij: https://de.wikipedia.org/wiki/Long_John

• Motion Magazine. De opkomst van elektrische bakfietsen in Europa. Verkrijgbaar bij: www.motion-mag.com

• Heinrich Böll Stichting. Bakfietsen: Duurzaam en veerkrachtig transport. Verkrijgbaar bij: https://eu.boell.org/en/cargo-bikes-sustainable-and-resilient-transport

• Bijdragers aan Wikipedia. Riese und Müller. Verkrijgbaar bij: https://en.wikipedia.org/wiki/Riese_und_M%C3%BCller

• Karlsruhe Instituut voor Technologie. Geschiedenis van het fietsvervoer in Duitsland. Verkrijgbaar bij: https://www.geschichte.kit.edu/english/761_2060.php